Is een projectmanager de spin in het web of degene met de helikopterview? Het klinkt als een woordspelletje, maar het zijn precies dit soort verschillen die een gesprek doen vastlopen zonder dat iemand snapt waarom. Beide mensen hebben het over “de projectmanager”, maar ze werken anders. Dat komt vaak pas boven water als je vragen stelt en het letterlijk gaat tekenen.
Dat is wat een praatplaat voor mij is: geen illustratie achteraf, maar het gereedschap waarmee zulke verschillen zichtbaar worden.
Een praatplaat? Wat is dat?
Laten we beginnen met de basis: wat is een praatplaat eigenlijk? Een praatplaat is een visuele representatie van informatie, concepten of ideeën. Het kan bestaan uit afbeeldingen, symbolen, tekst en grafieken die samen een verhaal vertellen. Het doel van een praatplaat is om complexe informatie op een eenvoudige en begrijpelijke manier weer te geven. En het is zoveel meer.
Het gesprek is het eigenlijke werk
De tekening zelf is niet waar de waarde zit. Die zit in het gesprek ernaartoe: de vraag die net iets dieper gaat, het moment waarop iemand zijn eigen aanname hoort en zich afvraagt of die wel klopt. De praatplaat is wat er daarna overblijft als een manier om al die gesprekken en gemaakte keuzes in één oogopslag terug te halen, ook maanden later.
Ik ga in de gesprekken daarom niet af op wat er letterlijk gezegd wordt. Ik luister door, stel vragen die net iets verder gaan dan het voor de hand liggende antwoord en teken ondertussen mee. Die tekeningen zijn nog niet het eindproduct, maar een manier om het gesprek te verdiepen. Een eerste schets is vaak een vraag in beeld: “bedoel je dit?” Het doortekenen, het samen zoeken naar het juiste beeld, brengt boven wat een interview in woorden alleen niet loskrijgt.
Het gesprek geeft op zijn minst inzicht in deze drie onderdelen:
- Verduidelijking van complexe ideeën: de gesprekken stellen mij als ‘visualizer’ in staat om complexe ideeën en concepten te verduidelijken. Vaak hebben mensen verschillende perspectieven en interpretaties van informatie. Door in gesprek te gaan, kan ik dieper graven en zorgen voor een gemeenschappelijk begrip van de concepten die in de praatplaat moeten worden weergegeven.
- Identificatie van kernboodschap(pen): een praatplaat moet de kernboodschappen en belangrijke informatie overbrengen. Gesprekken helpen bij het identificeren van wat echt belangrijk.
- Verkennen van emoties en overtuigingen: de gesprekken geven de gelegenheid om emoties samen te verkennen. Soms kunnen diepgaande gesprekken onthullen welke emotionele reacties of overtuigingen van invloed zijn op het onderwerp van de praatplaat.
Of dit een groepsgesprek is, of een-op-een spreken hangt natuurlijk af van de situatie. Soms is er geen team, dat maakt de keuze al makkelijker. Andere keren kiezen we samen juist voor een groepsproces, een reeks aan individuele gesprekken of een combinatie daarvan. Het is maatwerk om de gesprekken, en daarmee de praatplaat, zo waardevol mogelijk te maken.
Een praatplaat maken: interview of coachingsgesprek?
Je kunt je voorstellen dat het voeren van een dergelijk gesprek, soms meer lijkt om een coachingsgesprek dan een interview. Ook de praatplaat zelf kan dat effect hebben. Ik geef je drie voorbeelden.
Het laten maken van een praatplaat maakt jouw doelstellingen scherp
Voordat ik een praatplaat maak, werken we samen om duidelijke doelstellingen vast te stellen. Wat wil je bereiken? Wat zijn de belangrijkste boodschappen die we communiceren? Door deze vragen te verkennen, kunnen we de focus van de praatplaat bepalen en ervoor zorgen dat deze effectief is.
Het laten maken van een praatplaat kan leiden tot inzichten
Een praatplaat kan dienen als een spiegel. De combinatie van de gesprekken en het visuele aspect maakt het gemakkelijker om patronen en verbanden te zien die anders verborgen zouden blijven. Dit kan leiden tot inzichten, ik waarschuw je maar vast.
Het laten maken van een praatplaat kan leiden tot actie
Een praatplaat is niet alleen een passieve weergave van informatie. Het zal aanzetten tot actie.