Vorige week was ik bij het Nationaal Deep Democracy Event in Utrecht. Het thema was humor: mag er nog gelachen worden? Een vraag die lichter klinkt dan hij is. Want achter die vraag schuilt een serieuzere: wat lachen we eigenlijk weg? En wat zegt dat over hoe we met spanning omgaan?

Over wat er leeft bij de koffieautomaat en waarom dat ertoe doet

Ik werk als procesfacilitator bij gemeenten, provincies en in de bouw. Ik begeleid projecten waar klimaatverandering en migratie het stedelijk gebied raken. Opgaven die per definitie meerdere perspectieven kennen, tegengestelde belangen en flinke druk. En misschien herken jij dat dit dan gebeurd: besluiten worden genomen in de vergadering, maar de echte gesprekken vinden later plaats. Bij de koffieautomaat. In de wandelgang. Tijdens de lunch.

Ik zie dat als signaal. Niet als roddel, maar als informatie. Iets wat aanwezig is in het systeem, maar geen plek heeft gekregen in het gesprek.

Dat ligt niet aan de agenda en vaak ook niet aan de facilitator. Het ligt aan het systeem. Organisaties (zeker publieke) zijn gebouwd op harmonie en consensus. Spanning voelt als risico. Verschil van mening wordt gedempt voordat het kan worden onderzocht. En zo wordt een besluit gedragen zonder dat het echt gedragen wordt.

Als we verkeerd conflicteren en het symptoom missen

Onderhuids groeit iets wat we steeds vaker benoemen als polarisatie. Scherpe tegenstellingen, harde standpunten, mensen die hard roepen. Ik kom het zelden tegen op de werkvloer. Conflicten zijn er wel. Bij de koffieautomaat en in de wandelgang. Zonder dat de andere partij er bij is. En daar start het probleem.

Conflict (of polarisatie) is een symptoom. Het laat zien dat er iets speelt wat niet goed zijn weg heeft kunnen vinden. En als je dat symptoom wegmanaget, lost het probleem niet op. Het verdwijnt alleen uit het zicht. Het groeit van conflict naar polarisatie zoals we dat deze dagen weer veel zien.

Frank Weijers stelde: “Polariseren is geen probleem tenzij je het verkeerd doet.” De tegenstem heeft een functie. Die laat zien waar de ruimte zit die we nog niet hebben verkend.

Polarisatie hoeft geen eindpunt te zijn. Het kan ook een startpunt zijn voor een gesprek over perspectieven en daarmee voor verandering.

De facilitator mag heel goed lui-sssst-eren

Wat vraagt dat van een leider of opdrachtgever? Niet meer boodschappen formuleren, maar eerst luisteren naar wat er al aanwezig is. Ruimte maken voor de stem die nog niet gehoord is. Soms betekent dat vertragen. Maar die vertraging betaalt zich terug in besluiten die worden gedragen en in teams die zich gezien voelen.

Ik neem dit mee in hoe ik mijn werk doe. Niet als methode, maar als houding. De spanning opzoeken in plaats van er omheen te faciliteren. De koffieautomaatgesprekken de vergadertafel in halen.